• English
  • Français
  • Polski
  • Русский

Współczesny napastnik ...

Istota i znaczenie środkowego napastnika we współczesnej piłce nożnej.

Wprowadzenie

Piłka nożna jest grą zespołową!!! 
   Celem gry jest zwycięstwo, zdobycie bramki, obrona własnej przed atakiem przeciwnika, a jednocześnie zapewnienie oglądającym dobrej zabawy, dobrego widowiska poprzez prezentowanie ładnej dla oka gry. Zadaniem trenera i jego sztabu jest nadanie drużynie określonego, charakterystycznego tylko dla niej stylu gry zarówno w fazie, kiedy posiada ona piłkę, jak również wówczas, kiedy trzeba walczyć o jej odzyskanie. Aby to osiągnąć należy przede wszystkim uświadomić piłkarzom jak wielkie znaczenia posiada teoretyczna znajomość zadań i wymagań niezbędnych do zrealizowania w obu wymienionych fazach gry. Dotyczy to wymiaru ogólnego (zespołowego) jak również wymiaru specyficznego,  odnoszącego
się do konkretnej pozycji na boisku. Biorąc pod uwagę wielość interpretacji dotyczących samej gry i jej podstawowych, charakterystycznych aspektów, najważniejszymi, co może wydać się nieco kontrowersyjne, wydają się być następujące stwierdzenia:

  • Piłka nożna - gra, której podstawą jest bieganie!
  • Piłka nożna jest grą zespołową, kolektywną!

   Odnosząc się do pierwszego aspektu, bieg, jaki wykonuje piłkarz w trakcie meczu w istotnych momentach gry nie jest typowym sposobem szybkiego poruszania się znanego z lekkoatletyki. Parametry dobrego „biegu piłkarskiego” są nieco inne, a ich głównym przejawem jest duża zmienność, jeżeli chodzi o tempo i kierunki jak również dynamika tych zmian. Analizując w tym nurcie poruszanie się piłkarza bez piłki można wyróżnić dla celów dydaktycznych dwa jego rodzaje:

  • Zamierzone, celowe
  • Niezamierzone

   Zamierzony sposób poruszania się, czyli świadomy wybór momentu rozpoczęcia biegu, kierunków i tempa jest kluczowy w tzw. grze bez piłki i stanowi najważniejszy element kreowania przestrzeni do zorganizowanych, zespołowych działań taktycznych. Ich przejawem jest poszukiwanie ciągłej możliwości do wykonywania podań w przód, podań, które są najlepszym sposobem na rozbicie i rozmontowanie strefy obronnej przeciwnika. Podań, które przynoszą największe korzyści taktyczne.

Jeżeli chodzi o poruszanie się, w piłce nożnej kluczową sprawą jest jego, jakość. Aby w pełni ją wykorzystać należy podejmować odpowiednie decyzje związane z następującymi aspektami:

  • Gdzie w danym momencie należy się przemieścić ? (dotyczy również poruszania się z piłką)
  • Jak się przemieścić ? (w jaki sposób rozpocząć bieg, z jaką prędkością, kiedy należy znaleźć się w określonej przestrzeni …itp.?)
  • W którym momencie należy wykonać podanie?

   Odnosząc się do drugiego aspektu mówiącego, że piłka nożna to zespołowa dyscyplina sportowa, można stwierdzić, ze jej podstawowa charakterystyka dotyczy konstruowania działań na boisku przez zawodników. Budowanie działań w grze poprzez zespół może odbywać się na trzy sposoby:

  • Budowanie akcji w sposób szybki (mała złożoność działań, prostota, mała ilość bezpośrednio zaangażowanych zawodników).
  • Budowanie akcji w sposób wolny (duża ilość działań i ich złożoność, większa ilość piłkarzy biorących bezpośredni udział w akcji, schematy działań w defensywie, schematy rozegrania piłki w ofensywie).
  • Konstruowanie działań w sposób złożony (np. rozpoczęcie działań w sposób szybki i przejście do wolnego na skutek zmiany sytuacji na boisku lub odwrotnie, początek w sposób wolny i złożony a zakończenie szybkie).

Środkowy napastnik.

   Każda drużyna piłkarska powinna posiadać w swoim składzie szczególną postać, pewien szczególny element, który stanowi podłoże jej funkcjonowania zarówno w fazie atakowania, jak również w tych okresach, w których zespół nie posiada piłki. Jeżeli porównujemy drużynę piłkarską do pewnej organizacji to można powiedzieć, że jest on jej punktem kluczowym. W zależności od przyjętych priorytetów, o tym, kto stanowi ten fundamentalny element może decydować wiele aspektów. Do najważniejszych należą: pozycja na boisku, poziom sportowy, osobowość oraz - adekwatność z trenerską filozofią gry. Wysoki poziom sportowy i silna osobowość to cechy podstawowe i oczywiste charakteryzujące tę postać. O tym, jaką pozycję boiskową reprezentuje, decyduje najczęściej wizja gry trenera. Biorąc pod uwagę współczesne oczekiwania związane ze stylem gry zespołu piłkarskiego, jego ofensywnym charakterem i dążeniem do zdobywania jak największej ilości bramek, idealną sytuacją wydaje się powierzenie tej roli centralnemu napastnikowi. Współczesne koncepcje taktyczne bazują najczęściej na grze z jednym środkowym atakującym, a więc tym bardziej tego typu wybór wydaje się być uzasadniony.   

Analiza taktyczna i charakterystyka napastnika.

   Grający na pozycji centralnego napastnika zawodnicy mogą reprezentować różny typ budowy i posiadać różne walory motoryczne. Nie ma jednego, zdecydowanego modelu piłkarza na tę pozycję.  Jego podstawową cechę stanowi natomiast zmysł do kreowania działań ofensywnych w strefie ataku i polu karnym przed bramką przeciwnika, jak również umiejętność zdobywania bramek.

Istnieją środkowi napastnicy posiadający doskonałe warunki fizyczne, są silni i wysocy. Najczęściej zajmują szybko miejsce w centrum pola karnego gotowi do uderzania w kierunku bramki każdej pojawiającej się w ich zasięgu piłki. Najczęściej używane określenie: „szpica”

Inny typ środkowego napastnika bazuje na innych możliwościach fizycznych, które związane są z jego mobilnością. Taki napastnik pełni zdecydowanie więcej ról w działaniach ofensywnych zespołu. Jest on kluczowym punktem w akcji w strefie ataku, a nie tylko jej ostatnim, kończącym ogniwem. Ten typ napastnika określany jest często, jako: „punkt odniesienia” w akcjach ofensywnych.

Kolejny typ napastnika środkowego określany często potocznie „lis pola karnego” charakteryzuje się głównie inteligencją taktyczną, dzięki której potrafi znaleźć się w polu karnym i jego okolicach w najbardziej odpowiednim miejscu i czasie, aby skutecznie zagrozić bramce przeciwników.

Kolejny rodzaj środkowego napastnika reprezentują piłkarze, którzy po wejściu w posiadanie piłki w strefie ataku wykorzystują swoją dynamikę w działaniu, szybkość i możliwości atletyczne w celu przedarcia się w strefę, skąd istnieje możliwość wykonania skutecznego uderzenia na bramkę lub umożliwienie wykonania tego partnerowi poprzez tak zwane „ostatnie podanie”.

Istnieją również napastnicy, którzy w szczególny sposób, dzięki swojej ruchliwości, potrafią stwarzać odpowiednią przestrzeń do działań ofensywnych dla swoich pozostałych partnerów z ataku. Charakteryzuje ich najczęściej duża intuicja taktyczna oraz wysoki poziom zrozumienia istoty współdziałania i zależności działań na boisku.

Oczywiście idealnym rozwiązaniem byłoby posiadanie środkowego napastnika łączącego wszystkie wymienione wyżej cechy. Jednak w naszej trenerskiej pracy mamy, moim zdaniem, najczęściej do czynienia z napastnikami, którzy odpowiadają charakterystyce jednego z przytoczonych typów. Tylko czasami trafiają się tacy, którzy w pewnym stopniu łączą więcej cech.

   Z mojego punktu widzenia środkowy napastnik powinien przede wszystkim być doskonały w przyjęciu piłki (wszystkie aspekty: pod kryciem, bez krycia, rodzaje i różnorodność przyjęcia różnie podanych piłek) oraz umieć, w zależności od potrzeby taktycznej, utrzymać się przy niej. Drugi podstawowy wymóg to umiejętność i skuteczność gry w powietrzu. Różnorodność prowadzonych ataków w tym taki, w którym kluczowym podaniem jest szybkie, długie, najczęściej wykonane górą z pominięciem linii środkowej, daje możliwość zaskoczenia przeciwnika. Ponadto bardzo często nie pozwala na odpowiednie zorganizowanie defensywy. Skuteczność w pojedynkach główkowych oparta na doskonałym „timingu” i technice gry głową jest również istotnym elementem w sytuacjach podbramkowych. Zdecydowanie pożądaną cechą jest również siła fizyczna niezbędna do działań w bezpośrednim kontakcie z przeciwnikiem oraz zmysł i umiejętność kreowania przestrzeni do gry w ataku dla partnerów.

Podstawowe zadania napastnika w fazie posiadania piłki.

Rys.1

  • Tworzenie możliwości rozegrania piłki w trójkącie (również na jeden kontakt) umożliwiające partnerom wejście w obronę przeciwnika.

Pomocnik „6” podaje piłkę do wychodzącego w jej kierunku napastnika „9”. Ten oddaje ją bez przyjęcia (2) z powrotem, do „6”, który kieruje piłkę prostopadle do ścinającego w stronę bramki skrzydłowego „11”. Podstawowym elementem taktycznym w tego typu akcji jest ruch napastnika w kierunku posiadającego piłkę partnera. Kreuje to dalszą fazę działań w ataku.

Rys.2

  • Odczytywanie i rozpoznawanie sytuacji trudnych, w których znajdują się partnerzy posiadający piłkę i tworzenie im opcji do jej podania poprzez wyjście na pozycję ułatwiającą podanie. Ta sama tendencja działań powinna przejawiać wówczas, kiedy nasz zespół znajduje się pod pressingiem przeciwnika, a odzyskujący piłkę obrońcy mają bardzo mało czasu i możliwości na decyzję związaną z wykonaniem podania. Zdecydowane wyjście napastnika w kierunku posiadjącego piłkę partnera, wyraźne „zaproponowanie się” do podania, bardzo ułatwia grę obrońcy i znacznie zmniejsza ryzyko ponownej utraty piłki.
  • Dążenie do tworzenie sytuacji umożliwiających partnerom grającym skrajnie przy liniach bocznych wejście do środka i atakowanie przestrzeni w centrum strefy ataku .
  • Utrzymywanie pozycji stanowiącej punkt odniesienia dla pozostałych partnerów, szczególnie obrońców i pomocników, ułatwiającej kierowanie gry w stronę bramki przeciwnika. Niezwykle ważne, kiedy partnerzy zmuszeni są do gry długim podaniem.
  • Poruszanie się zgodnie z zasadami i przyjętym założeniami w celu kreowania przestrzeni do gry ofensywnej pozostałym partnerom z zespołu.
  • Istota wygrywania bezpośrednich pojedynków z obrońcami – pozwala na zakończenie akcji uderzeniem w kierunku bramki, albo wykreowanie pozycji do uderzenia dla partnera (asysta).

Podstawowe zadania napastnika w fazie defensywnej.

Rys.3

  • Utrudnianie przeciwnikowi zamierzonego sposobu rozegrania piłki w obronie .

Rys.4.

  • Utrzymywanie zwartości ustawienia w defensywie. Jeżeli nie powiedzie się istotne zakłócenie i przerwanie rozegrania piłki w strefie obrony przeciwnika i znajdzie się ona w strefie środkowej, napastnik przede wszystkim powinien dążyć do utrzymywania zwartości ustawienia w zespole, a jeżeli to możliwe dążyć do przyjęcia pozycji za linią piłki.
  • Znajomość zasad stosowania pressingu. Kluczowa rola w zakładaniu pressingu na połowie przeciwnika. W tym również podwajania krycia najczęściej bocznych obrońców i defensywnego pomocnika.

Przykłady ćwiczeń kształtujących najbardziej typowe umiejętności techniczno-taktyczne napastnika.

Ćwiczenie 1

1. Ustawienie jak na rysunku; trener z piłkami; 4 chorągiewki (małe bramki) wyznaczające cztery kierunki podań.
2. Wykonanie - Trener uderzając piłkę podaje numer (lub kolor, jeżeli nimi oznaczone są kierunki);
3. Napastnik wykonując ruch w kierunku podanej piłki kieruje ją w określone miejsce.

Warianty: podanie dołem lub górą; napastnik kieruje piłkę w określonym kierunku mając do dyspozycji najpierw 2 a potem 1 kontakt.

Uwagi:
1. Koordynacja pomiędzy momentem podania, jego siłą, kierunkiem i wysokością a wyjściem w kierunku piłki (strzałka czerwona);
2. Jakość podania piłki w określony sektor (cel zagrania, sprowadzenie jej na podłoże, pozwalające na natychmiastowe podjęcie dalszych działań przez kolejnego z partnerów); nie tylko sam  kierunek jest ważny, ale również to, co dzieje się z piłką (w górze, kozłuje czy znajduje się na podłożu?
3. Ćwiczenie najpierw w formie ścisłej, potem z biernym obrońcą aż do fragmentów gry rozpoczynających się o ustawienia wyjściowego oraz innych form ćwiczeń zadaniowych.

Ćwiczenie 2

1. Ustawienie jak na rysunku poniżej; trener z piłkami; 4 małe bramki wykonane z chorągiewek lub pachołków wyznaczające cztery kierunki podań; skrzydłowi ustawieni na linii środkowej boiska;
2. Wykonanie - Trener uderza piłkę (1) w kierunku wychodzącego do podania napastnika.
3. Skrzydłowy A w momencie uderzenia piłki przez trenera rozpoczyna ruch (3) wzdłuż linii bocznej boiska; w zależności, od jakości podania (1) istnieją dwie możliwości otrzymania piłki od napastnika (szybciej lub później (2); Skrzydłowy przyjmuje piłkę w pełnym biegu i wyprowadza.

Warianty: podanie dołem lub górą; napastnik kieruje piłkę w określonym kierunku mając do dyspozycji najpierw 2 a potem 1 kontakt.

Uwagi:
1. Koordynacja pomiędzy momentem podania (1), jego siłą, kierunkiem i wysokością a wyjściem w kierunku piłki najpierw napastnika a potem, jakością podania (2) do włączającego się z boku skrzydłowego (3) jest kluczowym zadaniem i celem do osiągnięcia w ćwiczeniu;
2. Jakość podania piłki w określony sektor (cel zagrania, sprowadzenie jej na podłoże, pozwalające na natychmiastowe podjęcie dalszych działań przez skrzydłowego); nie tylko sam kierunek jest ważny, ale również to, co dzieje się z piłką (w górze, kozłuje czy znajduje się na podłożu?!!!
3. Ćwiczenie najpierw w formie ścisłej, potem z biernym obrońcą aż do fragmentów gry rozpoczynających się o ustawienia wyjściowego oraz innych form ćwiczeń zadaniowych.

Ćwiczenie 3

1. Ustawienie jak na rysunku; trener lub środkowy obrońca z piłkami; 4 małe bramki wykonane z chorągiewek lub pachołków wyznaczające cztery kierunki podań; skrzydłowi ustawieni na linii środkowej boiska; napastnik 1 w centrum boiska, napastnik 2 w okolicy pola karnego.
2. Wykonanie -Trener uderza piłkę (1) w kierunku wychodzącego do podania napastnika 1.
3. Skrzydłowy A w momencie uderzenia piłki przez trenera rozpoczyna ruch wzdłuż linii bocznej boiska; w zależności, od jakości podania (1) istnieją dwie możliwości otrzymania piłki od napastnika (szybciej lub później- przez pierwszą lub drugą bramkę); jeżeli przez pierwszą to po przyjęciu drybluje w kierunku linii końcowej i w pełnym biegu dośrodkowuje (3) do napastnika 2, który uderza na bramkę; jeżeli piłka podana (4) od napastnika 1 przechodzi przez dalszą bramkę, wówczas skrzydłowy (jak pokazano w przypadku B) dośrodkowuje bez przyjęcia (5) bądź maksymalnie w drugim kontakcie z piłką.

Uwagi:
1. Koordynacja wszystkich działań (ruchowych piłkarzy oraz piłki) w czasie odnosząca się, do jakości w operowaniu piłką jest kwestią kluczową. Kiedy rozpocząć ruch, w jakim tempie, kiedy przyspieszyć a kiedy zwolnić - to sprawy najważniejsze, na które bezwzględnie należy zwracać uwagę? Sama „geometria” ćwiczenia nie jest najważniejsza, ale jakość działań i koordynacja w czasie.
2. Jakość podania piłki w określony sektor (cel zagrania, sprowadzenie jej na podłoże, pozwalające na natychmiastowe podjęcie dalszych działań przez skrzydłowego); nie tylko sam kierunek jest ważny, ale również to, co dzieje się z piłką (w górze, kozłuje czy znajduje się na podłożu?!!!
3. Ćwiczenie najpierw w formie ścisłej, potem z biernym obrońcą (w jednej lub obu strefach działania napastnika) aż do fragmentów gry rozpoczynających się o ustawienia wyjściowego oraz innych form ćwiczeń zadaniowych.

Ćwiczenie 4

1. Ustawienie jak na rysunku; 3 x 3 z bramkarzami w bramkach, boisko o wymiarach 20 m x 20 m; gra-podanie, uderzenie na bramkę – głową.
2. Wykonanie: bramkarz podaje ręką piłkę na głowę do jednego z partnerów; ten z kolei do kolejnego partnera, gdzie celem jest uderzenie głową na bramkę. Kiedy piłka upadnie na ziemie następuje jej strata. Grę rozpoczyna wyrzutem bramkarz drużyny przeciwnej.

Warianty:
- gra jak poprzednio ale możliwość dobycia bramki uderzeniem nogą z powietrza;
- gra dowolna – bramka zdobywana uderzeniem z powietrza (głową lub nogą).

Ćwiczenie 5

 Fragment gry 1x1 oraz 2x1.
1. Boisko: szerokość pola karnego x 35 m. Długość boiska podzielona na trzy strefy A,B,C. Bramkarz w bramce.

2. Wykonanie 1x1: napastnik z kryjącym go obrońcą wykonuje serię działań polegających na uwolnieniu się od krycia, wyjścia do podania (1), do strefy B i zakończeniu działania uderzeniem na bramkę w sytuacji 1x1 z obrońcą.
3. Wykonanie 2x1: napastnik z kryjącym go obrońcą wykonuje serię działań polegających na uwolnieniu się od krycia, wyjścia do podania (2), do strefy B; podający partner włącza się działania; zakończenie akcji 2x1 z zachowaniem przepisu o pozycji spalonej.

Podsumowanie

   Powyżej zostały przedstawione tylko niektóre aspekty taktyczno-techniczne dotyczące środkowego napastnika oraz przykłady najistotniejszych elementów, jakie powinny występować w treningu. Każdy z trenerów posiada jednak swój punkt widzenia i dysponuje własnym warsztatem, dlatego priorytety w każdym przypadku mogą być inne. Warto zastanowić się również nad własnym stanem posiadania i spróbować opisać swoich napastników. Nakreślić ich charakterystykę i zadać sobie pytanie: na jakich elementach można bazować aktualnie, nad czym pracować i jak możliwie w pełni ich wykorzystywać w kolejnych ligowych meczach. W takiej analizie najczęściej pojawia się wniosek mówiący o tym, czy bardziej racjonalnie jest stosować taktykę z jednym czy może z dwoma napastnikami. Nie zawsze ich ilość świadczy o sile ataku i zwiększa szansę na zdobycze bramkowe. Na kwestię napastników i ofensywy należy patrzeć zawsze przez pryzmat całości. Niemniej najbardziej istotną sprawą jest posiadanie określonej koncepcji, nad którą należy nieustannie pracować. Doskonalić ją i automatyzować w trakcie procesu szkolenia. Ważna sprawą jest stosowanie w zajęciach nie tylko form ścisłych, ale przede wszystkim form fragmentów gry i gier szkolnych, dzięki którym trener w sposób najbardziej skuteczny może osiągnąć zamierzony cel.


              Marek Zub 25.03.2012

© 2011-2014 Marak Zub.